Sinfoniekonzerte

Haenchens eerste ‘Matthäus-Passion’ is kolossaal, met een enorme flexibiliteit
★★★★
Voor sommige dirigenten dient Bachs Matthäus-Passion zich pas laat aan. Zo waren Bernard Haitink en Reinbert de Leeuw bijna 80 bij hun eerste uitvoering. Dit jaar voegt Hartmut Haenchen zich op 83-jarige leeftijd in dat rijtje bij het Noord Nederlands Orkest.

In een interview met het Dagblad van het Noorden verklaart hij een grote band met het stuk te hebben. Hij zong als lid van het Dresdner Kreuzchor alle koorpartijen en voerde tijdens zijn studietijd de basaria’s uit. Haenchen distantieert zich nadrukkelijk van de oudemuziekspecialisten en vindt dat een authentieke uitvoering van de Matthäus niet bestaat. ‘We zijn heel andere mensen dan die van toen en we spelen voor mensen, niet voor muziekwetenschappers.’

Meteen is het anders dan anders
In De Nieuwe Kolk in Assen begon vrijdagavond een serie van vier concerten. In het openingskoor Kommt, ihr Töchter, helft mir klagen is het meteen anders dan je gewend bent. Waar het gebruikelijk is om de Matthäus met steeds minder zangers uit te voeren, is het hier volkomen tegengesteld. Het Noord Nederlands Concertkoor bestaat uit ongeveer zestig zangers en daar komt het Roder Jongenskoor nog bij.

Als in dat kolossale openingskoor ook nog de langzame tempokeuze opvalt (Haenchen doet er zo’n 8 minuten over), vrees je voor een al te logge aanpak. En toch valt dat erg mee: de klank is nergens dik, er is veel dynamiek en aandacht voor fraaie accenten in de koorpartijen. De koralen zijn flexibel qua opzet, met vaak een langzaam begin, maar als de tekst dat toestaat een plotselinge versnelling. Laat het gerust aan Haenchen over om je bij de les te houden.

De solisten sluiten daar nauw bij aan. Je kunt je geen betere evangelist voorstellen dan Kieran Carrell. Waar de tekst naar het zakelijke neigt, maakt hij er echt iets van met een fluisterzachte stem hier en veel nadruk daar. En de rol van Jezus is bij Arttu Kataja in goede handen. Hij heeft een mooi diep geluid, al hoop je soms op iets meer schakeringen.

Wonderlijke, donkere tonen
De meesterproef komt voor alt Marie Seidler in Erbarme dich. Haar timbre is helder, al blijft ze wat op afstand. Dat de aria diepe indruk maakt, heeft zeker met concertmeester Fabiola Tedesco te maken. Met haar wonderlijke, donkere tonen geeft ze de aria alles wat die moet hebben.

Ook in dat andere hoogtepunt Aus Liebe komt de echte ontroering uit het orkest. Sopraan Judith Spießer zingt kwetsbaar, terwijl fluitist Francesco Gatti met een ongelooflijke zuiverheid alles uit de kast haalt. In de herhaling begint het pas echt, als hij zich met innemende variaties kleine vrijheden permitteert.

Het grootste ontzag blijft voor Bach zelf. Iets kleins weet je enorm te raken. Neem de pizzicato’s van de cello in het recitatief Ach Golgotha. Het is alsof je de doodsklokken hoort. Wie de tekst tussen de wanhopige modulaties goed beluistert, weet dat iemand niet wordt veroordeeld om wat hij doet, maar om wat anderen van hem vinden.
Hugo Jager